The Balkan Road Trip Koncert

O PROGRAMU

Pater noster (Oče naš) jedno je od najmoćnijih i najčešće izvođenih djela Jakoba Gallusa Petelina (Jacobus Handl), najvećeg renesansnog kompozitora koji je djelovao na slovenskom tlu. Kompozicija je u originalu napisana za osmoglasni mješoviti hor, podijeljen u dva odvojena četveroglasna hora, što se često tumači kao dijalog između neba i zemlje ili između čovjeka i Boga.

Kompozicija Laudate Dominum slovenskog kompozitora Marjana Grdadolnika napisana je za mješoviti hor, solo sopran i klavir ili gudače. Riječ je o dvodijelnoj kompoziciji u kojoj se prepliću radost i unutrašnja zahvalnost Najvišem. Sekunde dodane durskim akordima koloristički obogaćuju harmonsku cjelinu, dok osnovni metrički puls, uprkos brojnim sinkopama, ostaje četvrtinski. 

Tebe pojem jedna je od najpoznatijih i najliričnijih crkvenih kompozicija srpskog kompozitora Stevana Mokranjca, majstora spajanja tradicionalnog narodnog melosa sa crkvenim pjevanjem. Iako se često izvodi kao samostalna horska tačka, zapravo je dio njegovog obimnog djela Liturgija svetog Jovana Zlatoustog, koje se smatra vrhuncem srpske duhovne horske muzike.

Mladi slovenski kompozitor Tilen Slakan kompozicijom Insomnia vodi nas u svijet savremenih zvučnih boja i izražajnih mogućnosti. Inspiraciju je pronašao u psihofizičkom poremećaju sna, s kojim se – u različitim oblicima i intenzitetima – nerijetko susreću i umjetnici. Noći bez sna često postaju prostor neprestanog kruženja misli, ideja i unutrašnjih dijaloga.

Kad ja pođoh na Bembašu jedna je od najpoznatijih bosanskih sevdalinki i smatra se neformalnom himnom Sarajeva. Predstavlja primjer muzičkog preplitanja jevrejskih korijena (melodija se zasniva na staroj sefardskoj molitvi Mu s’e on), turskih uticaja (slična melodija postoji u turskoj vojnoj pjesmi Ankara Koşması) i lokalne tradicije. U Sarajevu se melodija ustalila sa posebnim tekstom o Bembaši – dijelu grada uz rijeku Miljacku.

Kompozicija Oj, vesela, veselice prenosi se u crnogorskom narodnom predanju s koljena na koljeno. Pjesma je lirska ispovijest o radosti, mladosti i životnoj energiji. Riječ „veselica“ u tekstu ne označava samo slavlje ili zabavu, već može da označi i stanje duha ispunjeno radošću, lakoćom i optimizmom. U njoj se osjeća toplina međuljudskih odnosa, ali i karakterističan crnogorski ponos i temperament.

Flautistkinja Agata Gojkošek, koja je ujedno i članica SOF-a, počela je da piše vlastite kompozicije kako bi obogatila nastavu svojim učenicima. Kao muzički pozdrav novoosnovanom Slovenskom orkestru flauta nastala je kompozicija Circus Flautasticus. Djelo slikovito prikazuje cirkusku atmosferu, puno je iznenađenja, duhovitih obrta i virtuoznih epizoda koje orkestar flauta predstavlja u potpuno novom, razigranom svjetlu.

Kompozicija Fičfirič (ponekad zapisana i kao Fitsch-Fitsch) u originalu je napisana za solo pikolo i duvački orkestar. To je jedno od najduhovitijih i tehnički najatraktivnijih djela slovenskog kompozitora Bojana Adamiča. Kao majstor zabavne i filmske muzike, Adamič je u ovoj kompoziciji spojio virtuoznost i narodni humor. Naziv Fičfirič na slovenskom označava lakomislenog, razigranog ili pomalo umišljenog mladića.

Slovenski kompozitor Anže Rozman, koji je afirmisan u Hollywoodu (ove godine će s poznatim Hansom Zimmerom stvarati muziku za seriju o Harryju Potteru), u svoja djela unosi snažnu filmsku atmosferu. In the Moment fokusira se na zvučnu teksturu i neposredno emotivno iskustvo sadašnjeg trenutka. Kompozicija često koristi repetitivne motive koji se slojevito nadovezuju jedan na drugi, stvarajući osjećaj neprekidnog kretanja.

Jedan od najuspješnijih kompozitora mlađe generacije, Tine Bec, u stavu Gloria spaja svježu stvaralačku energiju s izraženom ritmičkom kompleksnošću, koja u orkestru flauta zvuči trijumfalno, svijetlo i izrazito svečano. Njegov kompozitorski opus izuzetno je raznovrstan i obuhvata orkestarsku, horsku, vokalno-instrumentalnu i kamernu muziku za različite sastave, pri čemu često povezuje savremeni izraz s jasnim osjećajem za formu i dramatski luk.

Kompozicija Andreja Makora O lux beata trinitas prvobitno je napisana za mješoviti hor bez pratnje i zasniva se na ranohrišćanskoj himni sv. Ambrozija iz IV vijeka, posvećenom tajni Svete Trojice. Nastala je 2013. godine kao dio ciklusa Lux, u kojem kompozitor istražuje simboliku svjetlosti u duhovnoj muzici. Tekst himne na latinskom govori o „blaženoj svjetlosti Trojice“ koja obasjava svijet, pa je i Makorov muzički jezik zasnovan na svijetlim harmonskim bojama, dugim zvučnim linijama i osjećaju unutrašnje sabranosti.

Kompozitorski opus Blaža Pucihara u velikoj mjeri posvećen je flautistima i pijanistima. Kompozicija In gamba! nastala je 2022. godine za koncert posvećen sjećanju na pokojnog profesora flaute Fedju Rupla u okviru 13. Festivala flautista u Zagorju. U ovom djelu kompozitor spaja klasičnu eleganciju sa modernim ritmičkim pulsom i živom energijom ansamblske igre. Naslov In gamba („u dobroj formi“) najavljuje tehnički virtuozno i dinamično muzičko iskustvo za cijeli ansambl.

Kje so tiste stezice jedna je od najpoznatijih slovenskih narodnih pjesama, koja u sebi nosi suštinu slovenske duše: nostalgiju, vezanost za dom i prirodu te tihu tugu. Kompozicija je svojevrsna domovinska elegija i metafora prolaznosti vremena, izgubljene mladosti i promjena koje donosi život. Mirna je, kontemplativna i duboko emotivna. Pjesma se smatra „željeznim repertoarom“ svakog slovenskog hora, a najsnažnije odjekuje u muškoj postavi, gdje duboki basovi stvaraju temelj koji djelu daje težinu i dostojanstvo.

Kompozicija Rum dum dum (poznata i kao Zurli trestat na sred selo) popularna je makedonska narodna pjesma. Potiče iz makedonske narodne tradicije. Tekst opisuje prazničnu atmosferu u selu, gdje uz zvuke zurlí (tradicionalnog duvačkog instrumenta) i bubnjeva – tapana – odjekuje veselje. Djelo je izuzetno energično, ritmički kompleksno (sa karakterističnim balkanskim nepravilnim ritmovima) i puno uzvika (rum dum dum) koji oponašaju udarce bubnja.

Jedan od najsnažnijih simbola slovenskog nacionalnog identiteta je kompozicija Lipa zelenela je. Uglazbio ju je Davorin Jenko, autor srpske himne i slovenske istorijske himne Naprej zastava slave. Djelo nosi simboliku godišnjih doba: muzika prati ciklus prirode – od sjetnog početka („ptice ćute“) do trijumfalnog završetka, što kompoziciji daje snažan dramatski luk. Završetak djela sa pjevanjem u aranžmanu za orkestar flauta zvuči dostojanstveno i kao omaž trajnoj povezanosti naroda i prirode.

Kompozicija The Balkan Road Trip Leona Firšta zamišljena je kao muzičko putovanje inspirisano slikom vožnje automobilom. Muzika postepeno prelazi od početnog impulsa i neravnomjernog kretanja ka življim odsjecima u kojima energija raste, zatim se smiruje u prozračnijim i mirnijim trenucima, prije nego što se ponovo vrati u življe kretanje ka završnici. „Kada sam pisao ovu kompoziciju, imao sam na umu jednu stvar: iako je djelo dovoljno zahtjevno da predstavlja izazov, izvođači moraju da uživaju dok ga sviraju. Inspiraciju sam pronašao u balkanskim ritmovima i melodici.“

***

THE BALKAN ROAD TRIP

Projekat The Balkan Road Trip donosi raznoliko i dinamično muzičko putovanje, oblikovano od djela slovenskih kompozitora različitih generacija – od renesansnog majstora Jacobusa Gallusa, preko Bojana Adamiča do savremenih autora kao što su Andrej Makor, Tilen Slakan, Marjan Grdadolnik, Tine Bec, Blaž Pucihar, Agata Gojkošek, Leon Firšt i Anže Rozman. Program povezuje slovensko muzičko nasljeđe sa izražajnim karakteristikama država Zapadnog Balkana (Srbija, Sjeverna Makedonija, Crna Gora, Bosna i Hercegovina) i stvara živ međukulturni dijalog. Time orkestar ne predstavlja samo slovensku kreativnost, već učvršćuje veze između kulturnih prostora i jača prepoznatljivost slovenskih muzičara u međunarodnom okruženju. Centralno mjesto u programu ima nova kompozicija mladog slovenskog kompozitora Leona Firšta – The Balkan Road Trip, koja u muzičkom jeziku prepliće energiju balkanskih ritmova, karakteristične melose i savremenu stvaralačku maštu. Djelo simbolizira putovanje – i geografsko i umjetničko – i povezuje tradiciju sa savremenim izrazom. Orkestar svojim djelovanjem brine o očuvanju i prenošenju nacionalne i regionalne muzičke baštine, a istovremeno podstiče razvoj novog stvaralaštva i učvršćuje kulturni identitet. Kombinacija originalnog zvučnog spektra, pažljivo osmišljenog repertoara i posvećene interpretacije osigurava visok umjetnički nivo i značajan doprinos slovenskoj i evropskoj muzičkoj kulturi. Posebnu dodatnu vrijednost koncertnog programa predstavlja predstavljanje najstarijeg poznatog muzičkog instrumenta na svijetu – neandertalske frule, stare oko 60.000 godina, otkrivene u Sloveniji. Instrument će biti predstavljen tokom izvođenja kompozicije Davorina Jenka, čime projekat dobija snažnu simboličku, obrazovnu i promotivnu dimenziju i nadilazi uobičajeni koncertni okvir, jer slovensku muzičku baštinu predstavlja u najširem historijskom luku – od prahistorije do savremenog umjetničkog stvaralaštva.

The Balkan Road Trip je tako više od koncerta – to je priča o prostoru, identitetu, saradnji i muzici koja povezuje.

SLOVENSKI ORKESTAR FLAUTA

Slovenski orkestar flauta nastao je kao umjetnički odgovor na vrijeme neizvjesnosti i izazova, kada se tokom pandemije posebno pokazala potreba za zajedničkim muziciranjem i povezanošću. Orkestar okuplja akademski obrazovane flautistkinje i flautiste iz cijele Slovenije, koje povezuje ljubav prema muzici, posvećenost zajedničkom stvaranju i snažan osjećaj zajedništva. Sastav čine pikolo flaute, koncertne C-flaute, alt i bas flaute, dok zvučni spektar dopunjuju kontrabas, klavir i udaraljke. Karakteristika orkestra je prepoznatljiv, homogen zvuk koji, uz promišljeno fraziranje i čiste akorde, podsjeća na zvonke orgulje i stvara posebnu zvučnu dimenziju rijetko prisutnu na koncertnim pozornicama. Repertoar obuhvata originalna djela za orkestar flauta, kao i pažljivo odabrane aranžmane iz horske i orkestralne literature. Posebno mjesto ima i novo stvaralaštvo – između ostalog kompozicija Circus Flautasticus, koju je za orkestar napisala članica ansambla Agata Gojkošek. Orkestar je svoju koncertnu putanju započeo 2024. godine prvim nastupima u Sloveniji i od tada se sve više afirmira kao jedinstven ansambl koji spaja umjetničku izvrsnost, zvučnu raznolikost i kolektivnu energiju. Slovenski orkestar flauta svojim djelovanjem doprinosi razvoju slovenske muzičke kulture i pokazuje da je snaga zajedničkog daha ono što muzici daje njenu najdublju izražajnu moć.

******

Najstariji poznati muzički instrument na svijetu – približno 60.000 godina stara frula – predstavlja izuzetno arheološko blago svjetskog značaja. Otkrivena je 1995. godine tokom arheoloških iskopavanja u pećini Divje babe kod Cerkna u Sloveniji. Napravljena je od butne kosti mladog pećinskog medvjeda, u kojoj su načinjene četiri rupice. Naučne analize i eksperimentalna istraživanja odbacila su mogućnost da su rupe nastale usljed životinjskog ugriza ili slučajnosti te potvrdila da ih je čovjek izradio kamenim i koštanim alatom s ciljem stvaranja zvuka. Na usniku je vidljiva i rezna ivica, koja omogućava precizno oblikovanje tona i izvođenje složenijih muzičkih fraza.